بقای بنگاه در توفان‌های اقتصادی

واکنش غریزی مدیران در بحران: وقتی توفان اقتصادی مثل جهش ارز یا رکود تورمی می‌آید، بیشتر مدیران به‌طور طبیعی پناه می‌گیرند، هزینه‌ها را کاهش می‌دهند و فقط سعی می‌کنند زنده بمانند؛ اما تجربه نشان داده شرکت‌هایی که همیشه در لاک دفاعی می‌روند، به‌مرور فرسوده می‌شوند.

   ایده انقلابی: «پادشکنندگی» به جای تاب‌آوری

 مفهومی به نام پادشکنندگی (Antifragility) یعنی:

  تاب‌آوری = بعد از شوک به حالت اولیه برگردی

  پادشکنندگی = از دل همان شوک قوی‌تر و رشد کرده بیرون بیایی

  قانون ریاضی ساده اما قدرتمند: در یک سیستم پادشکننده، سود ناشی از نوسان‌ها بیشتر از ضرر ناشی از آن‌هاست.

 به جای اینکه وقت خود را صرف پیش‌بینی دقیق نرخ ارز یا تورم کنید، سازمان را طوری طراحی کنید که:

•   از هر نوسانی کمترین آسیب را ببیند
•   در برخی شرایط از همان نوسان سود هم ببرد

   افسانه «موجودی صفر» در ایران شکست خورده: مدل معروف «تولید به‌هنگام (Just-In-Time)» در اقتصادهای پرنوسان مثل ایران باعث شکنندگی می‌شود، نه کارایی.

  راهکار عملی: به جای تکیه روی یک تامین‌کننده بزرگ، از چند تامین‌کننده کوچک محلی استفاده کنید. هزینه تولید ممکن است ۵ تا ۸ درصد بیشتر شود، اما وقتی جهش ارزی بعدی می‌آید و رقبا متوقف می‌شوند، شما همچنان تولید می‌کنید و بازار را می‌گیرید. 

 استراتژی دمبل؛ دوری از وسط میدان ریسک خطرناک‌ترین جا، میانه است: ریسک‌های نه کوچکِ ایمن، نه بزرگِ پربازده.

•   ۸۵ تا ۹۰ درصد منابع را در امن‌ترین و نقدشونده‌ترین فعالیت‌ها بگذارید (بقای سازمان)
•   ۱۰ تا ۱۵ درصد منابع را صرف پروژه‌های جسورانه کنید که اگر شکست خوردند، آسیبی نزنند؛ اما اگر موفق شدند، بازدهی چشمگیری دارند. 

سازمان را مانند یک جاندار زنده طراحی کنید: 

 ساختارهای متمرکز و بوروکراتیک اولین قربانیان بحران هستند. 

به جای یک مغز مرکزی که دیر تصمیم می‌گیرد:

  تصمیم‌گیری را به واحدهای کوچک واگذار کنید 

به تیم‌ها اجازه اشتباهات کوچک و کم‌هزینه بدهید 

سریع یاد بگیرند و خودشان را تطبیق دهند

  نتیجه: به جای یک واکنش سنگین و دیرهنگام، کلی واکنش سریع و کوچک دارید که انعطاف کلی را بالا می‌برد.

  قبل از بحران واقعی، آشوب شبیه‌سازی کنید: 

• مثل نتفلیکس که عمداً سرورهایش را خراب می‌کند تا تیم‌ها راه جایگزین یاد بگیرند.
•   برای یک فروشگاه آنلاین ایرانی: در ماه‌های آرام، مثلاً سیستم لجستیک یک منطقه را موقتاً قطع کنید.

   در این صورت، تیم‌ها قبل از بحران واقعی تمرین می‌کنند که چطور سریع واکنش نشان بدهند. 

چک‌لیست ۹۰ روزه عبور به پادشکنندگی : 

1. روز ۱ تا ۲۵ – هرس کردن هوشمندانه – محصولاتی که سودشان کمتر از تورم است را کنار بگذارید – بازبینی مالی را از فصلی به ماهانه تبدیل کنید – هزینه‌های ثابت را به متغیر تبدیل کنید (مثلاً به جای حقوق ثابت، قرارداد پروژه‌ای)
2.   روز ۲۶ تا ۵۰ – چند مسیره کردن زنجیره تامین – وابستگی انحصاری به یک تامین‌کننده را بشکنید – حداقل ۳ تامین‌کننده محلی یا جایگزین پیدا کنید – حتی اگر هزینه نهایی ۵ تا ۸ درصد بالا رفت، بخشی از خرید را به آنها بدهید تا در بحران مسیر باز باشد
3.   روز ۵۱ تا ۷۵ – اجرای استراتژی دمبل در عمل ۸۵-۹۰ درصد منابع روی فعالیت‌های پایدار و مطمئن ۱۰-۱۵ درصد منابع روی ایده‌های نوآورانه با ریسک محدود
4.   روز ۷۶ تا ۹۰ – تمرکززدایی و شبیه‌سازی بحران – به مدیران میانی اختیار تصمیم‌گیری سریع بدهید – سناریوهای بحران مثل توقف واردات مواد اولیه یا اختلال در سیستم پرداخت را شبیه‌سازی کنید – تیم‌ها راهکارهای جایگزین را عملاً تمرین کنند

  جمع‌بندی:

•   ساختن یک کسب‌وکار پادشکننده به معنی نادیده گرفتن مشکلات اقتصادی نیست. یعنی تغییر نگاه از «ما قربانی شرایطیم» به «ما طراح سیستم هستیم».
•   در دریای توفانی اقتصاد، شدت باد مهم نیست؛ مهم این است که بادبان‌ها را چطور تنظیم کرده‌اید. 

منبع: دنیای اقتصاد