سه عامل اصلی استرس شغلی؛ ابهام در نقش، تعارض نقش و فشار کاری
نتایج یک فراتحلیل شامل ۵۱۵ مطالعه و بررسی حدود ۷۸۸ هزار کارمند نشان می‌دهد که استرس شغلی فقط از زیاد بودن وظایف ناشی نمی‌شود؛ بلکه ابهام در مسئولیت‌ها و تعارض میان خواسته‌ها نیز نقش مهمی دارند.
سه عامل اصلی استرس شغلی در محیط کار
۱. ابهام در نقش؛ وقتی نمی‌دانیم دقیقاً چه کاری باید انجام دهیم
وقتی انتظارات مدیران، حدود مسئولیت‌ها و معیارهای ارزیابی عملکرد روشن نیست، کارکنان دچار سردرگمی می‌شوند. این ابهام می‌تواند رضایت شغلی، انگیزه، تعهد سازمانی و عملکرد را کاهش دهد.
راهکار مدیریتی: تعیین دقیق مسئولیت‌ها، شفاف‌سازی اولویت‌ها و مشخص کردن معیارهای موفقیت.
۲. تعارض نقش؛ وقتی هرکس چیزی متفاوت از ما می‌خواهد
گاهی کارکنان با خواسته‌های ناسازگار روبه‌رو می‌شوند؛ برای مثال، باید بهترین خدمات را به مشتری ارائه دهند، اما هم‌زمان زمان رسیدگی به هر مشتری را به حداقل برسانند.
این وضعیت می‌تواند فرسودگی شغلی، پریشانی روانی، رفتارهای زیان‌بار و تمایل به ترک شغل را افزایش دهد؛ حتی اگر عملکرد ظاهری فرد همچنان مطلوب باشد.
راهکار مدیریتی: تعیین اولویت‌های روشن، حل اختلاف میان مدیران و جلوگیری از انتقال تعارض‌های حل‌نشده به کارکنان.
۳. فشار کاری؛ وقتی کارها بیشتر از زمان و توان ما هستند
حجم بیش از حد وظایف، فرصت استراحت و بازیابی انرژی را کاهش می‌دهد و می‌تواند به اضطراب، تحریک‌پذیری، سردرد و خستگی جسمی منجر شود.
راهکار مدیریتی: حذف کارهای غیرضروری، کاهش جلسات بی‌فایده، بازتوزیع وظایف و تأمین منابع کافی.
یافته‌های مهم پژوهش درباره استرس شغلی
بر اساس نتایج پژوهش، هر یک از عوامل استرس‌زا می‌توانند جنبه‌های متفاوتی از زندگی کاری کارکنان را تحت تأثیر قرار دهند:
- ابهام در نقش: با بسیاری از جنبه‌های مهم زندگی کاری ارتباط دارد.
- تعارض نقش: ارتباط برجسته‌تری با فرسودگی شغلی و تمایل به ترک سازمان دارد.
- فشار کاری بیش از حد: بیشتر با احساسات منفی و علائم جسمانی ارتباط دارد.
نکته قابل توجه اینکه حجم بالای کار ممکن است مشارکت و درگیری کارکنان را افزایش دهد؛ اما این مشارکت لزوماً به معنای سلامت روانی و رضایت شغلی نیست.
مدیران چگونه می‌توانند استرس شغلی را کاهش دهند؟
برای کاهش استرس در محیط کار، مدیران می‌توانند اقدامات زیر را در دستور کار قرار دهند:
- انتظارات و مسئولیت‌ها را شفاف کنند.
- اولویت‌های متعارض را در سطح مدیریت حل کنند.
- مشخص کنند چه کارهایی باید انجام شوند، به تعویق بیفتند یا کاملاً متوقف شوند.
- با گفت‌وگوهای منظم و نظرسنجی‌های کوتاه، منبع واقعی استرس کارکنان را شناسایی کنند.
جمع‌بندی؛ کاهش استرس شغلی از اصلاح محیط کار آغاز می‌شود
استرس شغلی معمولاً از سه مسئله اساسی ناشی می‌شود: ندانستن اینکه چه باید کرد، گرفتار شدن میان خواسته‌های متناقض و داشتن کاری بیش از ظرفیت.
برای کاهش استرس، همیشه نباید به کارکنان آموزش مدیریت زمان داد؛ گاهی لازم است خود سازمان، انتظارات، اولویت‌ها و حجم کار را اصلاح کند.
منبع: Harvard Business Review (HBR)
